عبيد ، اما عبادت سوم كه هست كه عبادتش را مىكنيم ، براى محبتى است كه به خدا داريم . « 1 » شما حساب كنيد كه اگر براى ما وعدهء قطعى برسد كه جهنمى نيستيد شما و همه بهشتى هستيد ، همه در بهشت جاويدانند و جهنم هم درهايش براى شما بسته است ، آن وقت عبادت خدا را هم مىكرديد باز ؟ يا بگويند براى محبت من عبادت كنيد ، شما در خودتان مىديديد اين را كه محبت خدا شما را وادار كند به عبادت ؛ نه خوف ، نه رجا ، نه جهات نفسانى . عرض كردم كه اين ادعاها را مىشود كرد كه من بگويم من هم محبت دارم ، امّا ما محبتى نداريم به خدا ، هر چى هست حب نفس است ، هر چى هست مال خودمان است . تا حالا يك قدم از نفس ، از مدارج نفسانى ما بيرون نرفتيم ؛ يعنى ، آن قدم اولى هم كه اهل سير مىگويند كه يقظه است ، ما باز بيدار نشده‌ايم ، خِدر « 2 » طبيعت در ما الآن هم هست و تا آخر هم شايد باشد ، مگر خدا يك عنايتى بفرمايد . جامع الجهات بودن حضرت على ( ع ) در جهت عبادت او ، در جهت معارف او ، كه اينها را نمىتوانيم حالا ما همه‌اش را ذكر كنيم ، در جهت زهد آن ترتيب ، آن ترتيبى كه بعد از اينى كه همه وسايل برايش فراهم است باز از نان و نمك و يك چيز مختصر تجاوز نمىكند . در قضيهء بيت المال آن طور است كه خوب ديديد ، تاريخ را ديديد كه وقتى كه صحبت ديگرى مىشود چراغ را خاموش مىكند . اينها يك قصه‌هايى است كه ما مىشنويم ، يك واقعيت است و ليكن پيش ما يك قصه است ؛ ما نيستيم اين طور . در مسئلهء جنگ ما بايد بگويم - اگر اين را بگوييم خيلى بعيد نگفتيم - كه شمشير ايشان از آن وقتى كه وقت اين بوده است كه ايشان جنگ بكنند تا آخر عمرشان در غلاف نرفته است . در تمام جنگهاى رسول خدا - الّا نادر - ايشان بوده است و پيش قدم بوده است . بعد از رسول خدا مشاور جنگى بوده است و لو

--> ( 1 ) - نهج البلاغه ، كلمات 229 و اصول كافى ، ج 2 ، ص 84 ، ح 5 ( 2 ) - پرده .